|
|
Currículo
da Educación Secundaria Obrigatoria. Área de
Matemáticas.
(extracto do Decreto
78/1993, do 25 de febreiro, polo que se establece o
currículo
da Educación Secundaria Obrigatoria na Comunidade
Autónoma
de Galicia - DOG 2-4-93).
1. Introducción
O obxectivo fundamental, xunto
co
resto das materias, é contribuír á
formación
das capacidades básicas que poden e deben ser motivadas mediante
a actividade matemática, como a abstracción, a
xeneralización,
a expresión-comprensión, o rigor no razoamento, a
formulación
de hipóteses, a creatividade, etc.
Por isto, no deseño do
currículo
de matemáticas, se tiveron en conta as aportacións que a
psicoloxía fai respecto á evolución dos alumnos
ós
que afecta a Etapa, as demandas da sociedade en canto ó
coñecemento
matemático que deben posuír, a propia es tructura e
natureza da área e consideracións de tipo
pedagóxico.
Así, na elección dos contidos, seguíronse tres
criterios:
- A adecuación respecto
do
nivel de desenvolvemento evolutivo dos alumnos.
- O valor do contido como
instrumento
para resolver problemas do contorno do alumno ou doutras áreas.
- A adaptación do
contido
á propia estructura xerárquica das matemáticas.
É
dicir, que del dependan novos coñecementos.
Non é suficiente unha
selección
adecuada de contidos para asegura-la súa asimilación por
parte dos alumnos. Para construí-lo coñecemento
matemático
é indispensable a actividade concreta sobre os obxectos de
estudio.
A través das tarefas propias da resolución de problemas
nos
que interveñen eses obxectos, como son os tenteos previos, a
solución
de casos particulares, os exemplos e contraexemplos, a
modificación
das condicións iniciais, etc. póñense de manifesto
propiedades e relacións que serven de camiño para a
elaboración
de novos conceptos e proposicións, así como para a
adquisición
dos principios do razoamento lóxico-deductivo.
Por outra parte as
matemáticas
constitúen unha área en continua expansión que se
vale para o seu desenvolvemento dun método de traballo
consistente
nun proceso de modelización dos resultados obtidos mediante a
observación
e a experimentación, confrontando, posteriormente, as
deduccións
obtidas, a partir do modelo, coa realidade. O ensino das
matemáticas
debe pór de manifesto este método de traballo, tanto se
está
baseado nas aplicacións prácticas como se está
orientado
de maneira independente destas, diferenciando claramente o que é
a experimentación, a deducción e a afirmación
gratuíta.
Ademais este percorrido pola
actividade
matemática debe ser, no posible, lúdico, evitando
propicia-la
frustración. O seu ensino debe recolle-los coñecementos
adquiridos
previamente, reorganizándoos para abrir novos camiños e
resolver
novas situacións. É necesario investigar sobre os
aspectos
das matemáticas que interesan nestas idades e intentar conseguir
que os alumnos manipulen, imaxinen, creen e, en definitiva, se sintan
partícipes
da súa propia aprendizaxe.
Inda que a educación
debe
conserva-lo carácter comprensivo durante toda a Etapa, no
último
ano, para atender á diversidade de intereses dos alumnos,
poderá
haber por parte do profesor unha conducta diferenciada cara ó
desenvolvemento
dunhas determinadas capacidades. Poderán, cando sexa necesario,
enfatizarse os aspectos formais das matemáticas, profundizar nos
contidos e incorporar outros adicionais sinalados cun (*) nos bloques.
4.2.
Obxectivos
xerais
Ó longo da
Educación
Secundaria Obrigatoria, como resultado dos procesos da aprendizaxe, os
alumnos e alumnas irán desenvolvendo as capacidades enunciadas
nos
Obxectivos Xerais seguintes:
- Empregar habitualmente as
diferentes
linguaxes matemáticas (numérica, alxebraica,
estatística,
xeométrica, gráfica...) na medida que lles sexa
útil
para describir, representar e traduci-las cuestións formuladas e
as súas solucións.
- Utiliza-las formas do
pensamento
lóxico para formular e comprobar conxecturas, realizar
inferencias
e deduccións, e organizar e relacionar informacións
diversas
relativas á vida cotiá e á resolución de
problemas..
- Cuantificar aqueles aspectos
da
realidade que permitan interpretala mellor, empregando diversos medios
apropiados a cada situación tales como: técnicas de
recollida
de datos, procedementos de medida, as distintas clases de
números
cos seus cálculos correspondentes, etc.
- Elaborar estratexias
persoais
para a análise de situacións concretas e a
identificación
e resolución de problemas, empregando distintos recursos e
instrumentos,
e valorando a conveniencia das estratexias utilizadas en función
da análise dos resultados.
- Representa-la
información
obtida sobre fenómenos e situacións diversas de forma
gráfica
e numérica, e formarse un xuízo sobre a mesma.
- Recoñece-la realidade
como
diversa e susceptible de ser explicada desde puntos de vista
contrapostos
e complementarios: determinista/aleatorio, finito/infinito,
exacto/aproximado,
etc.
- Identifica-las formas e
relacións
espaciais que se presentan na realidade, analizando as propiedades e
relacións
xeométricas implicadas e sendo sensible á beleza que
xeran.
- Valora-las
matemáticas
coma unha ciencia integradora, recoñecendo o papel que
desenvolven
nos distintos ámbitos da actividade humana, non só na
científica
e tecnolóxica senón tamén nos aspectos sociais,
estéticos,
laborais, etc.
- Actuar, nas
situacións
cotiás e na resolución de problemas, de acordo cos modos
propios da actividade matemática, como a exploración
sistemática
de alternativas, a precisión na linguaxe, a flexibilidade para
modifica-lo
punto de vista ou a perseveranza na busca de solucións.
4.3.
Bloques
de contidos
Contidos actitudinais
Tradicionalmente o termo
contido
tivo case sempre un carácter restrinxido, reducíndose
ós
feitos, conceptos e principios. No Deseño Curricular Base
téñense
tamén en conta os procedementos e as actitudes, valores e
normas.
Estas últimas só se presentan antes dos bloques porque
son
aplicables a calquera deles e non específicas de cada un.
- Disposición a
incorpora-las
diferentes linguaxes matemáticas á linguaxe cotiá.
- Tenacidade e perseveranza na
busca
de solucións ós problemas matemáticos.
- Confianza nas propias
capacidades
para afronta-los problemas matemáticos.
- Interese por enfrontarse a
situacións
para as que non se ten un algoritmo de aplicación inmediata.
- Disposición para
realizar
cálculos exactos e aproximados, confiando nas súas
capacidades.
- Recoñecemento e
valoración
das matemáticas para interpretar, describir e predicir
situacións
incertas.
- Interese para atopa-la
estratexia
de cálculo máis adecuada en cada caso e para optimizala.
- Valoración
crítica
do uso das matemáticas en informacións e
argumentacións
sociais, políticas e económicas.
- Disposición favorable
a
buscar de forma sistemática a linguaxe máis axeitada para
describir ou tratar situacións concretas.
- Curiosidade e interese para
investigar
fenómenos na vida cotiá.
- Disposición favorable
a
ter en conta as informacións antes de tomar decisións
sobre
calquera fenómeno.
- Recoñecemento e
valoración
da utilidade das matemáticas para representar e resolver
problemas
da vida cotiá e do coñecemento científico.
- Sensibilidade e gusto polo
rigor
e a precisión na realización dos cálculos e pola
presentación
ordenada e clara do proceso seguido e dos resultados obtidos.
- Recoñecemento e
valoración
do traballo en equipo como a maneira máis eficaz para levar a
cabo
determinadas actividades.
- Valoración da
precisión
e da simplicidade da linguaxe matemática para representar e
comunicar
situacións e accións.
- Recoñecemento e
valoración
crítica da utilidade da calculadora e demais tecnoloxías
para a realización de cálculos.
4.3.1.
Números
e operacións. A Medida
Conceptos
- Linguaxe numérica.
. Nacemento e evolución
numérica.
. Necesidade de contar.
. Diferentes
representacións
numéricas. Sistemas de numeración.
. Sistemas posicionais.
Sistema
decimal.
- Números naturais,
enteiros,
racionais e reais.
. Significado e uso dos
diferentes
tipos de números:
- Números
naturais.
- Os
números
negativos. Usos.
- As
fraccións.
Aproximación decimal.
. Notación
numérica:
- Sistema decimal.
- Notación
científica.
. Operacións:
- Significado e
uso
das catro operacións cos distintos números e en distintas
situacións.
-
Potenciación.
Radicación.
- Logaritmos. (*)
. Relacións entre os
números:
-
Ordenación.
-
Múltiplos
e divisores.
. Aproximación,
estimación
e cálculo de cantidades:
- Algoritmos de
cálculo.
- Cálculo
mental.
- Cálculo
aproximado.
Marxe de erro nas estimacións e aproximacións.
. Máquinas de
cálculo:
- Posibilidades e
limitacións
da calculadora.
- Teclas
operativas,
funcionais e de memoria.
- Outros
instrumentos
de cálculo dispoñibles.
- A proporcionalidade.
. Porcentaxes. Números
índice.
. Aritmética comercial.
. Escalas
- A medida.
. A medida como
información
cuantitativa de tamaño e duracións.
. Medidas de tamaño:
- Medidas de
lonxitude,
superficie, volumes e masas.
- Sistema
métrico
decimal. Unidades de medida propias de Galicia.
- Instrumentos de
medida.
. Medidas de tempo. Manexo de
horarios.
. Sistemas monetarios.
. Medidas de ángulos:
- Sistema
sesaxesimal.
. Aplicacións da
Xeometría
ás medicións.
. Marxe de erro na
estimación
e aproximación da medida.
Procedementos
- Utilización dos
números
en diferentes contextos elixindo a notación máis axeitada
para cada caso.
- Representación sobre
unha
recta dos números enteiros, racionais e reais.
- Aproximación de
medidas
segundo a precisión que se requira en cada caso.
- Emprego dos algoritmos da
suma,
resta, multiplicación e división cos distintos
números.
- Diferenciación, nun
contexto
de resolución de problemas, dos elementos coñecidos dos
que
se pretende coñecer e os relevantes dos irrelevantes.
- Resolución de
problemas
numéricos aplicando as operacións adecuadas en cada caso.
- Formulación verbal
das
estratexias empregadas na resolución de problemas.
- Utilización da
prioridade
e propiedades das operacións e das regras de uso das
parénteses
nos cálculos escritos.
- Utilización, en
diferentes
contextos, de estratexias persoais de cálculo mental.
- Emprego de diferentes
estratexias
de cálculo (paso de decimal a fracción e viceversa,
utilización
doutras unidades máis axeitadas, etc.) para operar con
números.
- Utilización de
instrumentos
de cálculo para a realización de operacións
numéricas.
- Distinción entre
magnitudes
proporcionais e outras que, a pesar de crecer simultaneamente, non o
son.
- Identificación na
vida
cotiá do uso da proporcionalidade entre diferentes tipos de
magnitudes
e da terminoloxía específica dalgunhas delas. (Intereses,
mesturas, taxas, índices, ratios, etc.).
- Emprego correcto dos
instrumentos
de medida habituais.
- Emprego das fórmulas
de
lonxitudes, áreas e volumes dos corpos xeométricos para
medir
magnitudes.
- Utilización das
razóns
trigonométricas para a medida indirecta de lonxitudes e
ángulos.
- Estimación das
medidas
de lonxitude, superficie, tempo, amplitudes, etc.
- Acotación dos erros
cometidos
ó estimar, medir ou aproximar unha magnitude.
- Medida da área e
volume
dos corpos e figuras, empregando distintas técnicas, tales como
a descomposición noutras máis simples.
- Busca de estratexias para
aproxima-las
medidas de uso na zona ás do sistema métrico decimal.
- Utilización da
representación
a escala para medir magnitudes reais.
4.3.2.
Xeometría
Conceptos
- Elementos básicos
para
describi-lo espacio.
. Puntos, rectas, planos.
. Segmentos, ángulos,
vectores.
. Sistemas de referencia:
coordenadas.
. Paralelismo,
perpendicularidade
e incidencia.
- Figuras e Corpos.
. Clasificación de
figuras
e corpos xeométricos.
. Polígonos regulares e
non
regulares.
. Fórmulas para
calcular
perímetros, áreas e volumes de figuras e corpos
xeométricos.
. Lugares xeométricos.
Cónicas.
. Poliedros e corpos redondos.
. Relacións de
inscrición,
descomposición e intersección entre figuras e corpos.
. Regularidades e
simetrías
en figuras, corpos e configuracións xeométricas.
- Figuras semellantes.
. Teorema de Tales.
. Representación a
escala:
planos, mapas e maquetas.
. Relación entre a
área
e o volume de figuras semellantes.
- Xeometría do
triángulo.
. Teoremas de
Pitágoras,
cateto e altura.
. Razóns
trigonométricas.
(*)
- Transformacións
isométricas.
. Traslacións, xiros e
simetrías.
. Propiedades que se conservan
nas
isometrías.
. Composición de
transformacións.
Procedementos
- Construcción de
esquemas,
planos, maquetas e en xeral, representacións de figuras
semellantes,
empregando a escala, os materiais e as técnicas axeitadas a cada
caso.
- Utilización de
sistemas
de referencia adecuados para describir con certa precisión a
situación
e posición de elementos xeométricos sinxelos. Coordenadas
no plano e xeográficas.
- Emprego dos instrumentos de
medida
e debuxo para a representación e busca das propiedades das
formas
xeométricas.
- Representación plana
de
corpos xeométricos.
- Construcción de
figuras
e corpos xeométricos a partir de datos ou condicións
dadas.
- Construcción de
figuras
por aplicación de transformacións isométricas
sobre
outras figuras, axudándose para isto de diversos materiais:
regra,
compás, transportador, tramas de distintos tipos, etc.
- Reducción de
problemas
xeométricos complexos a outros máis sinxelos empregando a
descomposición (triangulación), a transformación
(traslacións,
xiros e simetrías), desenvolvementos e aproximacións.
- Descrición verbal do
proceso
seguido para resolver problemas xeométricos.
- Utilización de
diferentes
estratexias para a construcción de lugares xeométricos.
- Utilización do
teorema
de Tales para obter ou comprobar relacións métricas entre
figuras.
4.3.3.
Álxebra
Conceptos
- Símbolos: letras que
substitúen
os números.
- Expresións literais.
Polinomios.
. Operacións con
polinomios.
. Valor numérico dun
polinomio.
Teorema do resto.
. Raíces dun polinomio.
. A factorización.
. Máximo común
divisor
e mínimo común múltiplo de dous polinomios.
. Binomio de Newton.
Método
de inducción. (*)
- A igualdade de
expresións
literais. As ecuacións.
. Ecuacións
equivalentes.
Solución dunha ecuación.
. Ecuacións de primeiro
grao.
. Ecuacións de segundo
grao.
. Sistemas de Ecuacións.
- A desigualdade de
expresións
literais.
. Inecuacións de
primeiro
grao.
. Sistemas de
inecuacións
de primeiro grao con dúas incógnitas.
. Inecuacións de grao
superior
a un, cunha incógnita. (*)
Procedementos
- Utilización da Regra
de
Ruffini para o cálculo das raíces enteiras dun polinomio.
- Emprego do algoritmo de
Euclides
para o cálculo do máximo común divisor de dous
polinomios.
- Simbolizar cantidades
coñecidas
ou descoñecidas mediante letras, en contextos concretos.
- Utilización do
concepto
de igualdade e recoñecemento das súas propiedades.
- Simbolizar relacións
entre
cantidades mediante fórmulas e ecuacións.
- Identificación e
comprensión
de expresións literais.
- Utilización da
prioridade
e propiedades das operacións e das regras de uso das
parénteses
nos cálculos escritos e na simplificación de
expresións
alxebraicas.
- Simbolización de
problemas
mediante ecuacións.
- Utilización de
algoritmos
para a resolución de ecuacións.
- Emprego de algoritmos para a
resolución
de sistemas de dúas ecuacións con dúas
incógnitas.
- Utilización de
métodos
numéricos e gráficos para resolver ecuacións de
maneira
aproximada.
- Interpretación das
solucións
das ecuacións e inecuacións, dentro da situación
formulada.
- Resolución
gráfica
das inecuacións de primeiro grao.
- Resolución
gráfica
de inecuacións de grao superior a un e de sistemas de
inecuacións.
- Diferenciación entre
o
método de inducción matemático e a
xeneralización
de propiedades deducidas de observacións sucesivas.
- Emprego do binomio de Newton
para
a simplificación dos cálculos.
4.3.4.
Análise
Conceptos
- Variable. Dependencia de
variables.
- Formas de expresión:
descrición
verbal, táboas, gráficas e fórmulas.
- Características das
gráficas.
. Continuidade.
. Crecemento.
. Extremos.
. Convexidade.
. Periodicidade.
- Taxa de variación
dunha
función. (*)
- Funcións elementais.
. Lineais e afíns.
Magnitudes
proporcionais.
. Parábolas.
Vértice
dunha parábola.
. Polinómicas de grao
maior
que dous. (*)
. Proporcionalidade inversa.
. Exponenciais.
. Logarítmicas. (*)
. Racionais. (*)
Procedementos
- Utilización de
distintas
fontes documentais e planificación e realización de
experiencias
e medicións que permitan establecer relacións funcionais
entre dúas variables.
- Construcción de
táboas
de valores dunha función a partir da observación de
fenómenos
ou dunha fórmula.
- Interpretación das
características
dunha gráfica en relación ós fenómenos que
representa e obtención de datos concretos a partir da mesma.
- Detección e
interpretación
das variacións (crecemento e decrecemento) dunha función,
referida a unha situación concreta.
- Sinalar e interpretar
máximos
e mínimos en gráficas que representen fenómenos.
- Descrición do
significado
da periodicidade dunha situación representada por unha
gráfica.
- Interpretación dos
puntos
de corte de dúas gráficas.
- Construcción de
gráficas
a partir de táboas funcionais, de fórmulas e de
descricións
verbais dun problema.
- Identificación da
expresión
alxebraica asociada a gráficas sinxelas.
- Interpretación da
taxa
de variación de funcións que describen fenómenos
físicos:
velocidade, caudal, intensidade, etc.
- Interpretación da
taxa
de variación dunha función como pendente dunha recta.
4.3.5.
Estatística
e Probabilidade
Conceptos
- Información sobre
fenómenos
aleatorios: Estatística.
. Recollida e tratamento de
datos:
-
Poboación
e mostra.
- Variables
cualitativas
e cuantitativas.
-
Agrupación
de datos. Intervalos de clase.
-
Tabulación.
-
Representación
gráfica: histogramas, diagramas de sectores, pictogramas, ...
. Obtención de
parámetros:
- Medidas de
centralización.
- Medidas de
dispersión.
- Información sobre
fenómenos
aleatorios: Probabilidade.
. Sucesos:
- Experimento
aleatorio.
Espacio mostral.
- Sucesos
elementais.
Sucesos compostos.
- Frecuencia
relativa
dun suceso.
. Probabilidade:
- Probabilidade
dun
suceso.
- Regra de
Laplace.
- Sucesos
dependentes
e independentes.
- Probabilidade
condicionada.
. Combinatoria:
- Arranxos,
permutacións,
combinacións.
- Números
combinatorios.
Procedementos
- Utilización de
distintas
fontes documentais e planificación de experiencias e
medicións
que permitan a construcción e interpretación de
táboas
para coñece-las relacións estatísticas entre
variables.
- Organización e
realización
individual e colectiva de toma de datos empregando técnicas de
enquisa,
mostraxe, reconto e construcción de táboas
estatísticas.
- Análise elemental da
representación
de mostras estatísticas.
- Construcción de
gráficas
a partir de táboas estatísticas, elixindo en cada caso o
tipo de gráfico máis axeitado.
- Recoñecemento de
fenómenos
aleatorios na vida cotiá e no coñecemento
científico.
- Realización de
experimentos
para estudia-lo comportamento de fenómenos aleatorios.
- Emprego de diversas
técnicas
para a obtención de números aleatorios (dados, bolas,
táboas,
calculadora...).
- Confección de
táboas
de frecuencia e gráficas para representa-lo comportamento de
fenómenos
aleatorios.
- Emprego de diferentes
técnicas
de reconto -combinatoria, diagramas de árbore, táboas de
continxencia,...- para a asignación de probabilidades.
- Utilización da regra
de
Laplace para asigna-las probabilidades.
- Cálculo da
probabilidade
de sucesos compostos.
- Confección do
triangulo
de Tartaglia para establece-las propiedades dos números
combinatorios.
4.4.
Especificacións
para o cuarto ano
O carácter terminal que
deben
te-las matemáticas durante toda a Etapa concrétase na
importancia
asignada á aplicación das ferramentas que proporcionan
-algoritmos
particulares e estratexias xerais-para resolver problemas en
situacións
variadas, e na incorporación das diferentes linguaxes
matemáticas
ós modos de expresión habituais a través da
interpretación
e producción de informacións empregando a
simboloxía
e anotación específica de cada un deles.
Pero para atende-los distintos
intereses
e aptitudes que os alumnos poidan ir desenvolvendo ó longo da
etapa
con relación ás matemáticas e para cubri-la
necesidade
de orientalos sobre diversos aspectos cos que se van atopar na
Educación
Secundaria Postobrigatoria, para os que é conveniente unha
preparación
previa, pódese establecer no último ano unha
diversificación
curricular para cursa-la área. Ademais do tratamento máis
formalizado que se lles debe prestar ós contidos e de
profundizar
no estudio dos mesmos, inclúense contidos específicos.
A lei do tercio excluso, o
principio
da non contradicción e a lei de inferencia (modus ponens)
serán
a base lóxico-deductiva coa que se traballe en toda a Etapa.
Para
potencia-la utilización das linguaxes simbólicas e
incidir
máis nos aspectos lóxico-deductivos das
matemáticas
inclúese o método de inducción completa e a
súa
aplicación no desenvolvemento da potencia dun binomio.
Os conceptos básicos de
trigonometría,
que deben ser estudiados por tódolos alumnos, poden ampliarse
para
chegar a traba llar cos teoremas dos senos e do coseno, e coas
súas
aplicacións.
As funcións elementais
que
tódolos estudiantes deben coñecer abondan para
exemplifica-las
características das gráficas e para tratar unha gran
variedade
de situacións problemáticas, pero para enriquece-lo abano
de posibilidades que estas outorgan poden incluírse outras. A
función
logarítmica pode introducirse como inversa da función
exponencial
e investiga-la relación existente entre as súas
gráficas.
As funcións racionais ofrecen a oportunidade de profundizar no
concepto
de continuidade e de aproximarse -dunha forma intuitiva-ó
concepto
de asíntota.
Pode profundarse no estudio
local
das funcións introducindo o concepto de taxa de variación
de maneira intuitiva, conectándoo tanto coa resolución de
problemas físicos elementais como coa pendente dunha recta.
Tódolos alumnos deben
coñece-las
propiedades das desigualdades que conducen á resolución
de
inecuacións e sistemas de inecuacións, que son a base
sobre
a que se constrúen os métodos da programación
lineal.
A resolución de inecuacións polinómicas non
lineais
permite, ademais de amplia-la capacidade de manexo de expresións
simbólicas e de adquiri-los algoritmos necesarios para a
súa
resolución, unha profundación nos métodos de
representación
gráfica de funcións e por tanto na interpretación
dos fenómenos que representen.
4.5.
Criterios
de Avaliación
Os criterios de
avaliación
conteñen o seu enunciado e unha breve explicación do
mesmo.
O comentario que acompaña a cada enunciado de criterio axuda
á
súa interpretación e ten un propósito de
flexibilización
dos criterios, que nunca deben ser entendidos de maneira ríxida.
Os criterios de
avaliación
establecen o grao de aprendizaxe que se espera que alcancen os alumnos
e alumnas respecto ás capacidades sinaladas nos obxectivos
xerais.
O nivel de cumprimento destes obxectivos en relación cos
criterios
de avaliación fixados non deben ser medidos de forma
mecánica,
senón con flexibilidade, tendo en conta a situación do
alumno,
o ciclo educativo no que se atopa e as súas
características
e posibilidades.
Os criterios de
avaliación
basearanse nos seguintes aspectos:
- Utiliza-los números
enteiros,
decimais, fraccionarios, reais e as porcentaxes para intercambiar
información
e resolver problemas e situacións da vida cotiá.
Preténdese garantir con
este
criterio a adquisición dun amplo rango de destrezas no manexo
dos
distintos tipos de números de maneira que poidan comparalos,
operar
con eles e utilizalos para recibir e producir información.
O criterio refírese
á
utilización dos números fraccionarios en
situacións
reais e, debido a isto, con denominadores non excesivamente grandes, e
con non máis de dúas operacións encadeadas. Polo
que
respecta ás porcentaxes, o criterio refírese á
súa
utilización como relación entre números e como
operador
na resolución de problemas.
- Resolver problemas para os
que
se precise a utilización das catro operacións, as
potencias
e raíces, con números enteiros, decimais, fraccionarios e
reais, elixindo a forma de cálculo apropiada e valorando a
adecuación
do resultado ó contexto.
A través deste criterio
pode
valorarse se o alumno é capaz de asignar ás distintas
operacións
novos significados e interpretar resultados diferentes dos que se
obteñen
habitualmente con números naturais. Preténdese, ademais,
que o alumno sexa capaz de determinar cal dos métodos de
cálculo
(escrito, mental ou con calculadora) é axeitado en cada
situación,
ademais de adopta-la actitude que leva a non toma-lo resultado do
cálculo
por bo sen contrastalo coa situación de partida.
- Utilizar convenientemente
aproximacións
por defecto e por exceso dos números acotando o erro, absoluto
ou
relativo, nunha situación de resolución de problemas,
desde
a toma de datos ata a solución.
Este criterio supón o
manexo
dos conceptos e procedementos relacionados coa precisión, a
aproximación
e o erro. Os alumnos deben poder aplica-las técnicas de
obtención
de números aproximados por redondeo ou tomando en conta soamente
a parte enteira, e ser conscientes da necesidade de empregar
números
aproximados nalgúns casos e do erro que pode cometerse co seu
uso.
- Interpretar relacións
funcionais
dadas en forma de táboa ou por medio dunha expresión
alxebraica
sinxela e representalas utilizando gráficas cartesianas.
Este criterio supón o
manexo
de representacións gráficas, tanto para obter
información
a partir delas como para expresar relacións de distinto tipo. A
información obtida das gráficas ha ser tanto global
(aspectos
xerais da gráfica, crecemento, etc.), como local
(obtención
de pares de valores relacionados, etc.).
Polo que se refire á
realización
da gráfica, é esixible nesta etapa unha maior
corrección,
tanto na precisión coa que se trace como no relativo á
súa
concepción: elección do tipo de gráfica e das
escalas
axeitadas, determinación do intervalo que representa, etc.
- Resolver problemas da vida
cotiá
por medio da simbolización das relacións que poidan
distinguirse
neles e, no seu caso, da resolución de ecuacións de
primeiro
e segundo grao.
Con este criterio
inténtase
comprobar se o alumno é capaz de utiliza-las ferramentas
alxebraicas
básicas na resolución de problemas. Para iso, ten que
poñer
en xogo a capacidade de emprega-los símbolos, coas
convencións
de notación habituais, para a formulación de
ecuacións,
e a súa resolución por algún medio fiable que non
necesariamente ten de se-la manipulación alxebraica das
expresións.
- Resolver problemas nos que
se
precise a formulación e resolución de sistemas de
ecuacións
lineais con dúas incógnitas.
Trátase de garanti-la
adquisición
dunha certa destreza no emprego da linguaxe alxebraica. É
necesario
estar familiarizado cos conceptos de variable e incógnita, coas
convencións de notacións e transformacións
alxebraicas
e co significado de ecuación e sistema, así como
coñece-las
técnicas de resolución alxebraica. Debe terse en conta
que
tan importante como a codificación das relacións en forma
de ecuación é a descodificación en termos do
problema
proposto. A formulación de ecuacións fóra de
contexto
non constitúe unha tarefa coa que se poida valorar este criterio.
- Resolver problemas nos que
se
precisen a formulación e resolución de inecuacións
e sistemas de inecuacións lineais con dúas
incógnitas.
Ademais de coñecer todo
o
sinalado para as ecuacións e sistemas, é necesario
comprender
e domina-las propiedades das desigualdades para poder aplica-las
transformacións
necesarias que conducen á resolucións de
inecuacións
e sistemas, así como entender que a solución pode
describirse,
se é conveniente, en forma gráfica.
- Asignar e interpreta-la
frecuencia
e probabilidade en fenómenos aleatorios de forma
empírica,
como resultado de recontos, por medio do cálculo ou por outros
medios.
O fundamental é a
asignación
de probabilidades e a interpretación que delas se faga, moito
máis
cá propia forma de expresión da probabilidade. Poden ser
válidas o emprego de formas diferentes ó tanto por un,
como
o tanto por cento e a proporción. No caso de sucesos compostos,
o alumno utilizará recursos para a asignación de
probabilidades
como as consideracións de simetría ou a
construcción
de diagramas en árbore.
- Presentar e interpretar
informacións
estatísticas tendo en conta a adecuación das
representacións
gráficas e a significatividade dos parámetros, así
como valorando cualitativamente a representatividade das mostras
empregadas.
Este criterio supón un
coñecemento
suficiente dos conceptos relacionados coa mostraxe, as
representacións
gráficas e as medidas de centralización e
dispersión,
así como unha actitude que favoreza a reflexión sobre a
oportunidade
e o modo de utilización destas técnicas. Empregaranse
tamén
técnicas estatísticas sinxelas de reconto,
construcción
de táboas, representación gráfica e cálculo
dalgunhas medidas.
- Estima-la medida de
superficies
e volumes de espacios e obxectos cunha precisión acorde coa
regularidade
das súas formas e co seu tamaño, e calcular superficies
de
formas planas limitadas por segmentos e arcos de circunferencia, e
volumes
de corpos compostos por ortoedros.
Preténdese comprobar
que
o alumno é capaz de utiliza-los conceptos básicos da
xeometría
para coñecer mellor o mundo físico que o rodea; que ten
adquirido
o coñecemento da terminoloxía axeitada e desenvolvido as
capacidades relacionadas coa visualización de formas e
características
xeométricas. Convén limita-lo alcance do criterio de
avaliación
ás figuras planas e espaciais cunha certa regularidade.
- Interpretar
representacións
planas de espacios e obxectos, e obter información sobre as
súas
características xeométricas (medidas, posicións,
orientacións,
etc.) a partir das súas representacións, empregando a
escala
cando sexa preciso.
Este criterio emprégase
para
ver se os alumnos e alumnas conseguiron manexa-las
representacións
planas habituais dos obxectos e espacios bi e tridimensionais coa
cantidade
de información usual. Deben ser capaces de expresa-la
información
obtida nas representacións en termos do representado.
Requírese tamén
utilizar
con soltura as escalas numéricas e gráficas.
- Identificar relacións
de
proporcionalidade numérica e xeométrica en
situacións
diversas e utilizalas para o cálculo de termos proporcionais e
razóns
de semellanza na resolución de problemas.
Por unha banda, o alumno debe
distinguir
cando unha relación é de proporcionalidade e cando non o
é, a partir da información da que se dispoña: a
propia
análise da situación, representacións
gráficas,
táboas de valores, etc; e pola outra realiza-los cálculos
que permitan atopar cuartas proporcionais e razóns de
proporcionalidade.
O dominio da relación de proporcionalidade supón a
capacidade
de establecer e utilizar relacións significativas entre as
diversas
formas de estudiala: numérica, xeométrica, gráfica
e alxebraica.
- Identificar e describir
regularidades,
pautas e relacións coñecidas en conxuntos de
números
e formas xeométricas similares.
Con este criterio
preténdese
ver se os alumnos e alumnas teñen os recursos para percibir, nun
conxunto ou sucesión de obxectos diferentes (números,
formas
xeométricas, expresións alxebraicas, etc), aquilo que
é
común, a regra coa que se construíron, criterio que
permita
ordenalos, etc. O núcleo deste criterio non é tanto a
forma
na que se expresen as citadas regularidades ou relacións
senón
o ser capaz de recoñecelas.
- Utilizar estratexias
sinxelas,
tales como a reorganización da información de partida, a
busca de exemplos, contraexemplos, casos particulares ou os
métodos
de ensaio e erro sistemático, en contextos de resolución
de problemas.
Este criterio refírese
á
maneira de enfrontarse á resolución de problemas
así
como a algunha das posibles estratexias a pór en
práctica.
Debe terse en conta a familiaridade do alumno cos obxectos cos que
trata,
a dispoñibilidade da información explícita e non
excesivamente
abundante ou a facilidade da codificación e organización
da información á hora de aplicar este criterio.
- Comprender e producir
mensaxes
orais e escritos utilizando os termos matemáticos con
precisión.
Con este criterio, que
debe
ser aplicable a tódolos contidos, preténdese que o
alumnado
adquiran unha linguaxe clara e unha forma de expresión precisa,
o que será sinal de que comprenden a materia.
|