CW- Galicia 1994      

Como marco no que encadra-los resultados obtidos, desde o grupo de Coordinación de CW- Galicia queremos face-las seguintes reflexións:

a) Tradicionalmente Galicia foi unha sociedade rural caracterizada entre outros par&aate;metros por unha gran dispersión da poboación. Nas últimas décadas foise producindo un abandono de moitas áreas do interior en favor de asentamentos costeiros, especialmente cara ás Rías Baixas e ás Mariñas. En calquera caso, aínda hoxe existen 31.894 entidaddes singulares de poboación, das que só 769 teñen máis de 300 habitantes.

b) Os fluxos de poboación estiveron acompañados dun importante cambio na economía e organización da sociedade, pasándose dunha poboación articulada en pequenos núcleos, con economía en gran parte de autoconsumo, a unha poboación con disposición espacial máis lineal (asociada ás vías de comunicación, que en moitos casos coinciden a grandes rasgos coa liña de costa) e enmarcada nunha sociedade de consumo.

c) No aspecto que nos interesa (impacto sobre o medio litoral) este cambio ten importantes implicacións, pois unha sociedade autoabastecida xera poucos reiduos, na súa meirande parte biodegradables e facilmente integrables no entorno, mentres que unha sociedade de consumo como a actual produce moitos máis desperdicios que, aademáis, son alleos ó entorno e cunha superior dificultade de integración no mesmo. Así en Galicia considérse que o coeficiente de xerción de residuos sólidos é de 1Kg/hab/dia para núcleos con máis de 50.000 habitantes fronte ós 0,5 Kg/hab/día na poboación diseminada.

d) Neste contexto veñen durante anos convivindo dous factores: por unha banda, parte importante da poboación actua coa lóxica de que cada quen se desfaga dos seus própios residuos, pola outra a administración local non asume, ou asume de xeito incompleto, os problemas que neste novo tipo de sociedade aparecen.

2.- Distribución das unidades inspeccionadas.

O maior número de unidades inspeccionadas atópase nas Rías Baixas, onde é superior a concentración da poboación. As áreas con menor información son as correspondentes á Costa da Morte e zonas acantiladas do norte de A Coruña e Lugo, moitas delas de dificil ou imposible acceso.

A pouca representación de determinadas partes da costa debe implicar certa cautela na interpretación da información, por exemplo a relativa ás xeralidades do litoral. Algúns comentarios ó respecto faranse nos apartados correspondentes.

3.- Xeneralidades do litoral inspeccionado.

No que repecta ó uso do hinterland observamos unha participación participación aparentemente importante das áreas máis antropizadas (un 45% do total). En realidade estes datos teñen un sesgo resultante dunha participación superior das unidades correspondentes ós tramos de costa con maior densidade de poboación.

A cobertura dominante na zona mesolitoral é rocha (38%) e area (39%). O reparto que presentan os diferentes tipos de cobertura condiciona e tamén explica a maior parte da información correspondente a flora e fauna observada. Neste sentido, compre destaca-la incongruencia existente entre a alta presencia de algas verdes sobre fondo fangoso e a baixa participación da cobertura de marisma e fango nas zonas supra meso e supralitoral. É evidente que se teñen consignado no apartado incorrecto as especies de Ulva e Enteromorpha que adoitan aparecer sobre substrato rochoso.

As acumulacións de algas mortas cítanse en moitos casos (45% das unidades), o que debemos considerar normal tendo en conta as condicións metereolóxicas predominantes nos días previos ó traballo de campo, caracterizados pola frecuencia e intensidade de temporais.

Respecto ós animais observados, contabilizáronse un total de 496 aves mortas, das que 22 atopábanse petroleadas, así como un total de 8 golfiños mortos. As citas de ratas pódense asociar en bo número de casos á presencia de vertedoiros (en 68 unidades indícase este uso para a franxa litoral inmediata), ou ben ás zonas máis contaminadas por augas fecais.

4.- Lixo e polución

A primeira información ó respecto refírese á impresión xeral de limpeza que, a pesar do seu carácter subxectivo, mostra resultados semellantes ós da campaña precedente: valores próximos ó 60% de áreas limpas na zona mesolitoral fronte a un 40% sucio ou moderadamente sucio. Os datos invírtense para o caso da zona supralitoral, posto que a maioría do lixo que chega á zona mesolitoral é mobilizado pola dinámica das augas para concentrarse con preferencia nos cintos que marcan os niveis máximos da preamar.

Precisamente polo carácter de receptor de restos que presenta a zona supralitoral, referimos a esta zona o gráfico que indica presencia de distintos tipos de lixo, que actúa así como indicadora do grao de limpeza. Unicamente presentamos por separado as zonas supra e mesolitoral, correspondente ós restos de gran tamaño que resultan dificiles de remobilizar.

O reparto porcentual dos diferentes tipos de lixo coincide basicamente co presentado no ano 1993. A pesar da constancia dos resultados, consideramos interesante chamar a atención sobre a cantidade de unidades inspeccionadas nas que foron atopadas bolsas de lixo (45%), formigón e entullos (35%), e restos de moblaxe ou obxectos metálicos (arredor do 30%).

A porcentaxe de presencia de papeis, téxtiles, artes de pesca, poliestireno e bolsas de plástico poderían sorprender se comparamos coa impresión xeral de limpeza: a conclusión é que en moitas unidades estes restos non son abundantes (basta cunha presencia para indicalos na enquisa).

Non interpretamos do mesmo xeito a presencia de aceite ou petróleo que ten, sempre desde a óptica da "impresión xeral", unha distribución máis constante no litoral.

Poderiamos dici-lo mesmo sobre a presencia de pequenos envases: aínda que os datos da enquisa só sinalan presencia/ausencia, hai un número enorme de vidros, latas e envases plásticos non pertencentes a bebidas. Con todo, no apartado correspondente ó numero de envases de bebidas contados aprécianse diferencias significativas entre as dúas campañas realizadas: o número de envases contados por quilómetro inspeccionado aumenta de forma notable este ano. A porcentaxe de aumento, tomando como referencia os datos do ano 1993, sitúase entre un mínimo do 18% para os envases de vidro e un máximo do 46% para os envases de cartón. Se consideramos a totalidade de elementos contados por quilómetro, o incremento resulta do 29%.

Evidentemente, unha serie temporal tan curta é unha parella máis que unha serie, e non permite avalia-la información, pero quizais poidamos aventura-la importancia do factor situación meteorolóxica para explicar estes feitos.

A máis subxectiva información, correspondente á incidencia de contaminación para a costa, preséntase na figura 9. Segue a considerarse a contaminación da auga como o risco máis importante, quizais en casos polo efecto sicolóxico que produce un alto número de tuberías correspondentes a vertidos de vivendas unifamiliares, que en moitas ocasións se producen en tramos de costa moi abertos. Sen embargo, redúcese á metade a apreciación deste mesmo factor como ameaza. A destacar tamén a importancia que a opinión pública concede á contaminación por vertidos de orixe fecal (que constitúe un problema importante nas zonas máis pechadas das rías), fronte á moi baixa apreciación (2-3%) do risco asociado á agricultura.

5.- Análise das correntes que aflúen á costa

Tendo en conta as valoracións iniciais que se fixeron na campaña de 1993 con respecto a este apartado, e que se manteñen na campaña de 1994, débense destacar unha serie de aportacións e comparacións interesantes.

O número total de correntes analizadas aumentou con respecto á campaña anterior: 672 exames fronte ós 584 do ano 1993. Dos afluentes estudiados, o 42% corresponde a tuberías, 24% son filtracións, o 18% ríos e regatos, mentres que o resto corresponde a canles artificiais. A maioría deles levan auga e teñen claros signos de contaminación: cheiro e mala cor, presencia de lixo, de escuma,... Estes sinais son máis evidentes nos conductos antrópicos (tuberías e canles).

No referente ás análises realizadas sobre o contido en nitratos e Streptococos fecais, obtivéronse os seguintes datos:

a) A proba de nitratos levouse a cabo en 65 correntes (10% do total), menos que na campaña do 93, pois houbo problemas co número de papeis indicadores dos que dispuxemos. A totalidade das mostras deron valores inferiores ós máximos admisibles segundo a Directiva 91/676/CEE (lémbrese que este máximo sitúase en 50 mg/l). A primeira vista isto representaría unha diminución xeral do contido de nitratos nas correntes pero, polo menos na provincia de A Coruña, non se puideron comprobar algunhas das correntes analizadas na campaña anterior.

b) O contido en Streptococos fecais (analizados mediante un "kit analítico semicuantitativo) efectuouse en 14 afluentes (2% do total), número próximo ó da campaña do 93. Como naquela ocasión, foron realizadas as probas en correntes de auga que desembocaban en zonas onde a auga de baño presentaba baixa calidade. Os resultados foron significativos: hai unha clara relación entre a calidade das correntes de auga examinadas e a mala calidade das augas de baño onde estas correntes desembocan. Esta contaminación microbiana débese basicamente ós vertidos domésticos e ós procedentes das actividades agropecuarias. Estas augas practicamente non son depuradas.

CW- Galicia 1994   datos estadísticos 

	Moi sucia	1/2 sucia	Limpa		Moi sucia	1/2 sucia	Limpa
S	20 %	40 %	41 %	M	10 %	33 %	57 %

9.1.- Restos de gran tamaño na Zona Supralitoral (S) e na Zona Mesolitoral (M).

S	36 %	31 %	33 %	47 %	15 %	10 %
	Formigón	Máquinas	Mobles	Lixo doméstico	Naufráxios	Agrícolas

M

21 %

18 %

16 %

20 %

18 %

4 %

9.3.- Tipo de lixo encontrado nas Zonas Supra e Mesolitoral:

9.3.1.- Lixo doméstico		9.3.2.- Lixo Plástico
Roupa, Textil, Calzado	71 %	Artes de Pesca	80 %
Papel, Cartón, Madeira	84 %	Cinta de embalaxe	45 %
Alimentos,osos de peixe	38 %	Bolsas, Bidóns, ...	82 %
		Polistireno, ...	64 %

                                                                                          

9.3.3.- Lixo Químico		9.3.4.- Envases (botes, botellas)
Alcatrán, Brea, Piche	33 %	de Vidro	77 %
Aceite, Petróleo, ..	16 %	de Lata	85 %
Pilas, Cont. químicos	27%	de Plástico	86 %

9.3.4.- Outros tipos de lixo

Material hixiénico: preservativos, compresas, ..	47 %
Resíduos médicos: xiringas, vendas, ...	25 %
Excrementos de mamíferos	24 %

 

9.4.- Número de pneumáticos atopados:

Supralitoral: 785

Mesolitoral:  804

9.5.- Número de envases de bebida:

Vidro: 9.899

Lata:18.043

Plástico: 37.877

Cartón: 5.968

Portalatas:  726

10.- Frecuencia de incidentes de contaminación por augas residuais e/ou fecais (%):

Nunca:  29

Raro: 28

Ocasional: 12

Frecuente: 10

Habitual: 21

Estacional: 1

11.- Cambiaron os últimos temporais o aspecto da costa?

Máis limpa: 1%

Peor: 7%

Non cambiou: 13 %

Non sei: 59 %

12.- Análise das correntes atopadas:

12.1.- Características xerais das Correntes:

Nº	Tipo	Largo medio	Con Auga	Ulen mal	Mala color	Peixes  mortos	Lixo	Vertidos	Escuma	Petró leo, Aceite
122	R.	2.16	121	27	38	2	43	29	18	11
94	CA.	0.72	87	26	20	0	37	15	11	5
154	F.	0.45	145	21	17	1	27	20	13	5
274	E.	2.07	213	116	112	8	79	102	55	13
11	C.N	2.36	10	5	6	1	4	3	6	1

R.=Río/ C.A.=Canle artificial, acéquia/ F.=Filtración/ E.=Encaneamento/ C.N.=Canle non fluvial

12.2.- Resultados das análise realizadas: